# Nijverheid en Rechtvaardigheid

![DenHaagHS_konpav_Hendrickx_nijverheid-BrNS, studioPiraat_toest_fgMartinKers.jpg](https://www.spoorbeeld.nl/sites/default/files/2021-07/DenHaagHS_konpav_Hendrickx_nijverheid-BrNS%2C%20studioPiraat_toest_fgMartinKers.jpg)

**Publicatiedatum:** 22-04-2019
**Bijgewerkt op:** 21-07-2023

## Bijzonderheden

**Thema:** Spoorambacht
**Kunstenaar:** [Michel Antoine Hendrickx](https://www.spoorbeeld.nl/persoon/michel-antoine-hendrickx)
**Onderwerp:** Een vrouwfiguur met een spintol in haar handen, een vrouw in hermelijnen mantel met zwaard en putti
**Kunstvorm:** Schilderkunst
**Materiaal/techniek:** Wandschildering
**Locatie:** [Den Haag HS](https://www.spoorbeeld.nl/databank/den-haag-hs)
**Afmetingen in cm:** elk 240 x 195
**Jaartal:** 1893
**Locatie gebied:** Interieur

## Beschrijving

De gevel en het interieur van het koninklijk paviljoen zijn riant voorzien van symbolische voorstellingen en spoorgerelateerde decoraties. Vanaf het tussenbordes in het trappenhuis zijn aan weerszijden twee allegorische schilderingen *Nijverheid* en *Rechtvaardigheid* te zien. Een plafondschildering toont putti met de symbolen van vrijheid. Ze zijn geschilderd door de van oorsprong Belgische (decoratie)schilder Michel Antoine Hendrickx (1847-1906).

Aan de oostzijde zien we de personificatie van *Nijverheid*. In het midden zien we een vrouwfiguur met een spintol in haar handen. Ze draagt een klassiek gewaad. Aan haar voeten liggen twee putti (kinderfiguurtjes) die symbool staan voor nijverheid. De linker putto draagt een bijenkorf en de rechter houdt een smeedhamer vast. Op de achtergrond zien we een groot tandrad.   
In de halfronde boog boven *Nijverheid* zijn aan weerszijden van een spoorwiel twee gevleugelde draken geschilderd. Boven het spoorwiel is de staf (caduceus) van Mercurius te zien, geflankeerd door een hamer en een beitel. Vanwege het vuur, de stoom en de snelheid werden stoomlocomotieven in de beginjaren van het spoor ook wel vergeleken met vliegende draken. De draak is wordt ook gebruikt als symbool van het vorstenhuis. De caduceus is het attribuut van Mercurius: de Romeinse god van de handel en de reiziger.

Aan de westzijde is de personificatie van *Rechtvaardigheid* geschilderd. *Rechtvaardigheid* is gepersonifieerd door een vrouw. Ze draagt een hermelijnen mantel. Haar rechterhand rust op een zwaard en haar linkerarm ligt op een marmeren kolom waarop ook een weegschaal ligt. Aan haar voeten zien we links een putto met een boek in handen waarop ‘Codex’ staat geschreven. Rechts van haar is een putto geschilderd met een stenen tafel waarin ‘Lex’ gehakt is. Een rechtvaardig vorst regeert niet met kracht of willekeur, maar bij wet.   
In de halfronde boog boven *Rechtvaardigheid* zien we een aardbol. Links is een zandloper en rechts een gevleugeld wiel geschilderd. Bovenop de aardbol staat een toerenregulateur van een stoommachine. Links daarvan een wiel met een aandrijfband en rechts een brandende toorts. De schildering symboliseert de bekorting van de reistijd dankzij de aanleg van het spoor.

Op verschillende plekken in het koninklijk paviljoen worden de deugden en waarden van een goede vorst worden verbeeld door (mythologische) personificaties en putti. Deze mollige, naakte en gevleugelde kinderfiguurtjes zien we in het gehele interieur terug. Zo ook in de plafondschildering boven het bordes: de schildering toont drie gevleugelde kinderen met de symbolen van vrijheid: een roos, lauwerkrans en palmtak tegen een wolkenlucht.

## Afbeeldingen

![Den Haag HS Hendrickx](https://www.spoorbeeld.nl/sites/default/files/styles/large/public/2021-11/DenHaagHS_konpav_Hendrickx_nijverheid3.JPG?itok=jProyk09)
![Den Haag HS Hendrickx](https://www.spoorbeeld.nl/sites/default/files/styles/large/public/2021-11/DenHaagHS_konpav_Hendrickx_rechtvaardigheid3.JPG?itok=DZziql0E)


## Gerelateerde informatie

- [In afwachting van de koningin](https://www.spoorbeeld.nl/inspiratie/afwachting-van-de-koningin)

## Wijzigingsgeschiedenis van deze pagina

- 29-07-2021 — Kunstwerkartikel aangemaakt