Reliëfs in de voorgevelStation Haarlem

De entreegevel aan de centrumzijde van station Haarlem is sober gedecoreerd met kleine hardstenen reliëfs. De eerste drie zijn centraal in de voorgevel van het stationsgebouw aangebracht, boven het halfronde raam. Een langgerekte hardstenen lijst met ornamentele motieven verbindt de reliëfs. In het middelste reliëf is verdiept het opschrift “HIJSM” aangebracht. Het opschrift is gemaakt in het lettertype dat speciaal voor het ontworpen werd ontworpen door Jac. van den Bosch. De letter keert ook op verschillende plaatsen in het interieur terug. Het opschrift wordt geflankeerd door twee vierkante reliëfs met elk twee kastanjebomen. De bomen waren het beeldmerk van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM), die het spoor bij Haarlem tussen 1839 en 1917 exploiteerde. De reliëfs zijn, net als de letter, ontworpen door Jac. van den Bosch.

Op de linkertoren naast de entreegevel van het stationsgebouw is een reliëf aangebracht. Het toont de gevleugelde Romeinse zegegodin Victoria (in de Griekse mythologie Nikè genoemd). Ze vliegt door de lucht en is gekleed in een klassiek gewaad: een chiton. Het kleed wappert door de snelheid waarmee ze vliegt. In haar rechterhand houdt zij bliksemschichten vast en in haar linkerhand een cornucopia: een hoorn des overvloeds. De bliksemschichten staan voor de snelheid van de spoorwegen. Die symboliek werd in de negentiende eeuw vaak toegepast in de kunst van het spoor. We zien ze onder andere ook in de geveldecoratie van Den Haag HS en Amsterdam Centraal. Uit de hoorn rolt fruit. Het symboliseert welvaart. Het reliëf getuigt van optimisme en geloof in de zegeningen van het spoor. 

 

Jacob Pieter van den Bosch (1868-1948) volgde zijn opleiding aan de Teekenschool voor Kunstambachten, de Quellinusschool en de Rijksschool voor Kunstnijverheid in Amsterdam. Hij werd landelijk bekend als onderdirecteur van Atelier 't Binnenhuis te Amsterdam: een coöperatieve woninginrichtingsfirma. Hij richtte het atelier op samen met architect H.P. Berlage. Het atelier kende diverse bekende medewerkers waaronder Joseph Mendes da Costa en K.P.C. de Bazel. Ten tijde van de oplevering van station Haarlem was Van den Bosch al een gerenommeerd ontwerper. Op het vlak van interieurontwerp was zijn atelier toonaangevend in de vroege twintigste eeuw.

Bronnen

H. Romers, De spoorwegarchitectuur in Nederland 1841-1938, Zutphen 1981.
W. van Leeuwen en H. Romers, Een spoor van verbeelding. 150 jaar monumentale kunst en decoratie aan Nederlandse stationsgebouwen, 1988, pp. 12, 110.
Crimson, Cultuurhistorische waardestelling station Haarlem, 2012.